Με ιδιαίτερο προβληματισμό παρακολουθούμε τη δημόσια διαβούλευση για το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη σύσταση της «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.».
Εν μέσω θέρους και καύσωνα, το ανωτέρω νομοσχέδιο έχει προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση και αντιδράσεις στην αρχαιολογική κοινότητα.
Οι επίσημες ανακοινώσεις των Συλλόγων Υπαλλήλων στο Υπουργείο Πολιτισμού, συμπεριλαμβανομένου του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ), εκφράζουν τη ριζική διαφωνία των εργαζομένων με το προτεινόμενο μοντέλο, καταθέτοντας συγκεκριμένα στοιχεία για τις επιπτώσεις στη δημόσια διαχείριση των μνημείων.
Τα βασικά σημεία κριτικής των νομοσχεδίου είναι τα ακόλουθα:
Οικονομική Επιβάρυνση των Πολιτών: Επισημαίνεται ότι η λογική της μεγιστοποίησης των εσόδων οδήγησε ήδη σε υπέρογκες αυξήσεις εισιτηρίων (με χαρακτηριστικό παράδειγμα την κατάργηση του ενιαίου εισιτηρίου στην Αθήνα, που ανέβασε το κόστος επίσκεψης από τα 30€ στα 103€) και στην κατάργηση της μειωμένης χειμερινής τιμής, γεγονός που αποτρέπει τους Έλληνες πολίτες από την πρόσβαση στα μνημεία.
Εκχώρηση Λειτουργιών σε Ιδιωτικούς Φορείς: κρίσιμοι τομείς, όπως η έκδοση εισιτηρίων στους μεγάλους αρχαιολογικούς χώρους (Ακρόπολη, Ολυμπία, Δελφοί, Επίδαυρος, Λίνδος), η διαχείριση των αναψυκτηρίων και η λειτουργία 21 νέων πωλητηρίων, παραδίδονται σε ιδιώτες αναδόχους, με παράλληλη υποβάθμιση των εργασιακών σχέσεων και στροφή σε «εργολαβική» εργασία.
Αλλαγή Χρήσης των Μνημείων: Εκφράζεται έντονη αντίθεση για τη διοργάνωση κλειστών, ιδιωτικών εκδηλώσεων και «πριβέ γευμάτων» υψηλού κόστους σε χώρους με ιδιαίτερο ιστορικό και μαρτυρικό βάρος (όπως η Σπιναλόγκα και το Επταπύργιο), καθώς υποστηρίζεται ότι αλλοιώνεται ο δημόσιος, κοινωνικός και συμπεριληπτικός χαρακτήρας των μνημείων.
Θεσμικό Έλλειμμα και Απουσία Δημοσίου Ελέγχου: Ο ΣΕΑ τονίζει ότι η νέα Α.Ε. ιδρύεται με 50ετή διάρκεια και θα λειτουργεί εκτός δημοσίου λογιστικού. Το Διοικητικό της Συμβούλιο αποκτά υπερεξουσίες (όπως τη δυνατότητα να τροποποιεί το Καταστατικό της και τις αρμοδιότητές της χωρίς κοινοβουλευτικό έλεγχο), ενώ ο ΟΔΑΠ υποχρεούται να καλύπτει ετησίως τα λειτουργικά της έξοδα, προκαταβάλλοντας το 80% αυτών.
Αποδυνάμωση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας: Σημειώνεται ότι, αντί για την κάλυψη των 300 οργανικών θέσεων του ΟΔΑΠ με μόνιμο προσωπικό μέσω ΑΣΕΠ, προκρίνεται η ανάθεση διοικητικών, λογιστικών και επιστημονικών εργασιών (όπως η συγγραφή κειμένων) σε εξωτερικούς συμβούλους, αποδυναμώνοντας τις υφιστάμενες δημόσιες δομές.
Συντάσσομαι ανεπιφύλακτα με το κοινό μήνυμα των συλλόγων ότι η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο κοινωνικό αγαθό και δικαίωμα όλων των πολιτών, δεν είναι προϊόν προς πώληση ούτε επενδυτικό χαρτοφυλάκιο. Είναι η συλλογική μνήμη της κοινωνίας μας, φορέας γνώσης, ταυτότητας και δημοκρατίας.
Το ζήτημα είναι ουσιαστικό και πρέπει να μας απασχολεί όλους: με ποια φιλοσοφία θα διοικούνται στο μέλλον τα μνημεία;
Η δημιουργία ενός φορέα με εταιρική μορφή και αρμοδιότητες που σχετίζονται με την «αξιοποίηση», τη διαχείριση εσόδων και τον επιχειρησιακό σχεδιασμό των μνημείων γεννά εύλογα ερωτήματα:
- Θα παραμείνει η προστασία των μνημείων η απόλυτη προτεραιότητα ή θα ενισχυθεί σταδιακά η λογική της οικονομικής απόδοσης;
- Θα λαμβάνονται οι αποφάσεις με αποκλειστικά επιστημονικά και κοινωνικά κριτήρια ή θα συνδιαμορφώνονται από επιχειρησιακές και οικονομικές επιδιώξεις;
- Θα συνεχίσουν τα μεγάλα μνημεία, όπως η Ολυμπία, η Ακρόπολη και η Κνωσός, να στηρίζουν το σύνολο του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας ή θα ενισχυθεί μια λογική προτεραιότητας μόνο στα «κερδοφόρα» μνημεία;
- Πόσο θα επηρεάσει αυτή η μεταβολή τον δημόσιο χαρακτήρα της πολιτιστικής κληρονομιάς και το δικαίωμα όλων των πολιτών στην ισότιμη πρόσβαση;
Η μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι αλλάζει σταδιακά ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα μνημεία: από δημόσια αγαθά που προστατεύονται για τις επόμενες γενιές, σε πόρους που καλούνται να αποδίδουν οικονομικά.
Η κρίσιμη αυτή συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη αφορά όχι μόνο τη διοικητική οργάνωση του πολιτισμού, αλλά και το μέλλον της σχέσης της κοινωνίας με την ιστορική της μνήμη.
Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι εμπόρευμα. Είναι κοινό αγαθό και ως τέτοιο οφείλουμε να τη διαφυλάξουμε.
Διαδικτυακή συνέντευξη τύπου του Συντονισμού σωματείων ΥΠΠΟ ενάντια στην ΑΕ του ΟΔΑΠ
https://www.youtube.com/watch?v=A1B8lOY0Pd0