Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί κατά πρώτον διάβημα διαμαρτυρίας, ένα από τα πολλά που γράφτηκαν για να καταγγείλουν και να στηλιτεύσουν την απαράδεκτη πράξη από ιστορική, ηθική, πολιτική και πιθανότατα νομική άποψη, υπαγωγής του Ναού του Επικουρίου Απόλλωνα της Φιγαλείας στις αρμοδιότητες της ΛΗ’ ΕΠΚΑ[i] της Μεσσηνίας, αφαιρώντας την από τη Ζ’ ΕΠΚΑ της Ηλείας που παραδοσιακά είχε την ευθύνη της φροντίδας του μνημείου.
Η ενέργεια αυτή, εκβιαστικά και αιφνιδιαστικά εκπορευόμενη από τον τέως Υπουργό Πολιτισμού κ. Αντώνη Σαμαρά και βουλευτή του Ν. Μεσσηνίας με το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, συντελέστηκε με την έκδοση του ΦΕΚ 437/10-9-2009, μεσούσης της πρόσφατης προεκλογικής περιόδου.
Ωστόσο, το μείζον μέλημα και φιλοδοξία της παρέμβασης αυτής είναι να υψώσει ξανά τη σημαία του πραγματικού αγώνα που ακόμα δεν έχει αρχίσει, για έναν ιερό σκοπό που μας καλεί όλους σε συσπείρωση, ενότητα και ομοψυχία, όπως αυτός περιγράφεται στον τίτλο.
Κάθε Ηλείος, αλλά και οποιοσδήποτε ευαίσθητος πολίτης, αισθάνεται πληγωμένος και απογοητευμένος για το γεγονός της εμπλοκής ενός περίλαμπρου και ξεχωριστού μνημείου της αρχαιότητας, αριστουργήματος της Αρχιτεκτονικής της Κλασικής Εποχής (420 – 400 π.Χ.), χαρακτηρισμένου ήδη από το 1986 ως Μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την UNESCO, του Ναού του Επικουρίου Απόλλωνα, σε μικροπολιτικές σκοπιμότητες και συμφέροντα. Εύλογα κυριεύει όλους η αγανάκτηση, όταν μια μερίδα θρασέων και καιροσκόπων παραγόντων του Νομού Μεσσηνίας, οι οποίοι θεωρούν ότι ο πολιτισμός και η πολιτική μπορεί να λειτουργεί με όρους ποδοσφαίρου, προκειμένου να πετύχουν το σκοπό τους, παρέσυραν και ενέπλεξαν στην υπόθεση αυτή, ένα πρόσωπο στο οποίο η ελληνική και κατ’ επέκταση η παγκόσμια κοινότητα, είχε εμπιστευθεί για ένα μικρό διάστημα, την ευθύνη της προστασίας, προβολής και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς και του σύγχρονου πολιτισμού της Ελλάδος, τον ίδιο τον Υπουργό Πολιτισμού κ. Σαμαρά, που τυγχάνει συντοπίτης τους.
Η τεράστια πολιτιστική και ιστορική σημασία του μνημείου περί ου ο λόγος, είναι γνωστή, όπως προκύπτει και από κείμενο που φιλοξενείται στις σελίδες του παρόντος, καθώς και άλλων τόμων της Ηλειακής Πρωτοχρονιάς – Ηλειακού Πανοράματος* και την τεράστια σχετική επιστημονική βιβλιογραφία. Η ιστορική πραγματικότητα που ξεκάθαρα αναδύεται μέσα από όλα τα κείμενα, υπαγορεύει ο Ναός του Επικουρίου Απόλλωνα να παραμείνει άρρηκτα συνδεδεμένος με την μήτρα που τον γέννησε, την αρχαία Φιγάλεια. Όλοι οι άλλοι ισχυρισμοί που αποπειρώνται να δικαιολογήσουν αυθαίρετες πράξεις τοπικών παραγόντων, εξυπηρετούν ξένες προς το μνημείο ανάγκες και δεν έχουν καμία αξία.
Η ευτελής πράξη που περιγράψαμε στην αρχή, όσο και αν επιχειρείται να αποσυνδεθεί από τις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις και να φανεί ως μια απλή διοικητική πράξη μιας υπηρεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού, επί της ουσίας κακοποιεί την Ιστορία και τον Πολιτισμό, αρχαίο και σύγχρονο και πληγώνει τις καλές σχέσεις ανάμεσα στους δυο γειτονικούς νομούς της χώρας, οδηγώντας τους σε αντιπαράθεση και προστριβές. Όσοι υλοποίησαν αυτή την ενέργεια, φαίνεται πως εκτός από την Ιστορία αγνοούν και τον ιδιαίτερα διδακτικό μύθο της Έριδας, η οποία απρόσκλητη και λανθάνοντας της προσοχής, επεμβαίνει στις ανθρώπινες υποθέσεις ανατρέποντας την αρμονία και την τάξη. Ο Πόνος, η Λήθη, η Άτις, η Δυσνομία και άλλες προσωποποιήσεις δεινών που ταλανίζουν τους ανθρώπους που εμπλέκονται αναίτια σε καυγάδες, θεωρούνταν δικά της παιδιά.
Η Νομαρχία Ηλείας πολύ καλά έπραξε και απευθύνθηκε σε νομικούς, οι οποίοι ερευνούν την νομιμότητα της διοικητικής πράξης του Υπουργείου Πολιτισμού. Εν αναμονή των αποτελεσμάτων των νομικών ενεργειών και αφού αποτύχαμε να συνεννοηθούμε και να λειτουργήσουμε πάνω σε μια ηθική βάση, ας δεσμευθούμε ότι έστω θα εφαρμόσουμε όσα επιτάσσουν οι Νόμοι, το Σύνταγμα και τα Δικαστήρια. Πιθανόν η διοικητική αναδιάρθρωση της χώρας που είναι σε εξέλιξη από το Υπουργείο Εσωτερικών, σε συνδυασμό με την σύσταση και στελέχωση αυτόνομης ειδικής περιφερειακής υπηρεσίας του ΥΠ.ΠΟ.Τ., αρμόδιας για το μνημείο[1], να προσφέρουν κάποια λύση κοινά αποδεκτή που θα κατευνάσει τα πνεύματα.
Πέραν όμως της έκβασης που θα έχει η νομική διευθέτηση της χωρικής και διοικητικής αρμοδιότητας επί του μνημείου, το αποτέλεσμα της οποίας πρέπει να σεβαστούμε είτε μας αρέσει είτε όχι, καλούμαστε όλοι, φορείς, επιστήμονες, αιρετοί και πολίτες, Ηλείοι και Μεσσήνιοι, να υπερβούμε τους κακούς μας εαυτούς και να λειτουργήσουμε υπεύθυνα, ώριμα και πατριωτικά, όχι τοπικιστικά. Μας υποτιμά και μας προσβάλει η συμμετοχή μας στη χωρίς ουσία διελκυστίνδα που έχει στηθεί και εκμεταλλεύεται τους εκάστοτε συσχετισμούς δυνάμεων στην κεντρική πολιτική σκηνή της χώρας.
Στόχος ξεκάθαρος και απαρέγκλιτος πρέπει να γίνει η ανάδειξη και προβολή του εξαιρετικού αυτού μνημείου της παγκόσμιας κληρονομιάς και όχι οι αποκλεισμοί και οι ιδιοκτησιακές και φεουδαρχικού τύπου αντιλήψεις και συμπεριφορές.
Οφείλουμε το συντομότερο να συνειδητοποιήσουμε πρώτοι εμείς εδώ στην Ηλεία, την ανάγκη επαναπατρισμού από την εξορία τους στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου[2] των γλυπτών του Επικουρίου Απόλλωνα και της επανασύνδεσής τους με το μνημείο από το οποίο βάναυσα αποσπάσθηκαν το 1814.
Ας ενώσουμε όλοι οι Ηλείοι τις δυνάμεις μας και με τη συνδρομή και των Μεσσήνιων γειτόνων μας, γιατί όχι και του κ. Σαμαρά, να επιχειρήσουμε να πείσουμε την ελληνική και διεθνή κοινή γνώμη για την εύλογη απαίτησή μας να επιστραφούν οι κλεμμένες αρχαιότητες του Επικουρίου Απόλλωνα από το Βρετανικό Μουσείο. Αποτελεί χρέος μας, αν θέλουμε να είμαστε άξιοι κληρονόμοι των θησαυρών των προγόνων μας, η ανάληψη μιας τέτοιας προσπάθειας, αντί να αναλωνόμαστε σε ζητήματα ευτελή για εσωτερική κατανάλωση και εντυπωσιασμό. Έτσι μόνο θα κλείσουμε έξω από την πόρτα μας την Έριδα.
Έχοντας ως οδηγό μας το εθνικό εγχείρημα και επιχείρημα που ετέθη ήδη εδώ και τρεις δεκαετίες και ακόμα είναι σε εξέλιξη για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα, να προχωρήσουμε σε όλες τις ενέργειες που θα ενισχύσουν το αίτημά μας.
Άμεσα να φροντίσουμε για την ανέγερση ή ανεύρεση χώρου που θα στεγάσει το Μουσείο ή την Αίθουσα του Ναού του Επικουρίου Απόλλωνα, το χώρο που θα υποδεχθεί τα γλυπτά, την επιστροφή των οποίων πρέπει να αιτηθούμε επίσημα, ως Υπουργείο Πολιτισμού και Τοπική Αυτοδιοίκηση, στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου. Το Μουσείο ή η Αίθουσα αυτή, καλό είναι να βρίσκεται εγγύς ή ακόμη και εντός του αρχαιολογικού χώρου του Ναού του Επικουρίου Απόλλωνος, ώστε να υπάρχει άμεσος συσχετισμός με το μνημείο, στα πρότυπα του Νέου Μουσείου της Ακροπόλεως.
Η παρέμβαση αυτή κλείνει με την πρόταση – προτροπή της σύστασης , έπειτα από πρωτοβουλία της Νομαρχίας Ηλείας, ενός φορέα ή μιας επιτροπής αποτελούμενης από πρόσωπα που διαθέτουν το απαραίτητο για ένα τέτοιο εγχείρημα εκτόπισμα , κύρος και ακτινοβολία και θα αναλάβει την ευθύνη να προωθήσει και να διεκπεραιώσει από κοινού με τις άμεσα αρμόδιες Υπηρεσίες και φυσικά πρόσωπα την ιερή αυτή αποστολή.
Ιδού λαμπρόν πεδίον δόξης για τη γενιά και το τόπο μας!
* Το κείμενο φιλοξενήθηκε στην ετήσια φιλολογική έκδοση Ηλειακή Πρωτοχρονιά – Ηλειακό Πανόραμα 2010
[1] Ανάλογη είναι η περίπτωση της Α’ ΕΠΚΑ , υπηρεσία η οποία είναι αρμόδια αποκλειστικά για τις αρχαιότητες της Ακροπόλεως (βλ.: http://www.yppo.gr/1/g1540.jsp?obj_id=683)
[2] Δείτε την σχετική καταχώριση του Βρετ. Μουσείου στην ιστοσελίδα: http://www.britishmuseum.org/explore/galleries/ancient_greece_and_rome/room_16_bassae_sculptures.aspx
[i] Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων