Το έργο της ανάδειξης της αρχαίας Ήλιδας ξεκίνησε στις αρχές του 2002 εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 στην Αθήνα. Ήταν η συνέχεια παλαιότερων ανασκαφικών εργασιών που με μεγάλα κενά μεταξύ τους πραγματοποιήθηκαν μέσα στο περασμένο αιώνα.
Με τις αποφάσεις αριθ. 52171/8-10-2001 & 50687/4-9-2002 συγκροτήθηκε η Επιστημονική Επιτροπή για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της Ήλιδας , μια από τις 25[ii] συνολικά επιτροπές τις οποίες συνέστησε το Υπουργείο Πολιτισμού για να υλοποιήσει τα αντίστοιχου αριθμού μεγάλα αρχαιολογικά έργα της χώρας.
Οι επιτροπές[iii] αυτές εντάχθηκαν στο Ταμείο Διαχείρισης Πιστώσεων για την Εκτέλεση Αρχαιολογικών Έργων [iv](Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε.), νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου το οποίο ιδρύθηκε το 1992 και έκτοτε εποπτεύεται και χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Το Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε. αποτελεί τον διάδοχο οργανισμό της άλλοτε κραταιάς Αρχαιολογικής Εταιρείας και σήμερα συλλειτουργεί και συνεργάζεται στενά με την Αρχαιολογική Υπηρεσία (Εφορείες Αρχαιοτήτων). Τα κονδύλια που διαχειρίζεται, προέρχονται από το Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, τον Τακτικό Προϋπολογισμό και μέχρι πρότινος από το Πρόγραμμα της Ολυμπιακής Προετοιμασίας. Ο οργανισμός διοικείται από συμβούλιο με Πρόεδρο του τον καθηγητή Αρχαιολογίας κ. Βασίλειο Λαμπρινουδάκη .
Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του έργου της Ήλιδας ανέλαβε ο κ. Λάζαρος Κολώνας, Γενικός Διευθυντής Αρχαιοτήτων, ο οποίος αντικαταστάθηκε στα τέλη του 2004 από τον κ Ανδρέα Κεραμίδα, μηχανικό, παλαιό στέλεχος του Υπουργείο Πολιτισμού. Μέλη της ίδιας επιτροπής διορίστηκαν και παραμένουν εν ενεργεία επιστήμονες, όπως οι αρχαιολόγοι κ. Νικόλαος Γιαλούρης, Ξένη Αραπογιάννη ο Ηλίας και η Ιωάννα Ανδρέου όλοι τους νυν & πρώην στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού με στενή σχέση με την Ήλιδα. Οι δυο τελευταίοι ανέλαβαν και διατηρούν μέχρι σήμερα την καθημερινή, επιτόπια διεύθυνση των εργασιών.
Το έργο όταν ξεκίνησε, στελεχώθηκε με μια μικρή ομάδα εργαζομένων ο αριθμός των οποίων αυξανόταν προοδευτικά όσο πλησίαζαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες με νέες προσλήψεις υπαλλήλων διαφόρων ειδικοτήτων όπως αρχαιολόγοι , συντηρητές, μηχανικοί, σχεδιαστές και εργατοτεχνίτες με συμβάσεις ορισμένου χρόνου.
Μεγάλες σε αριθμό εργαζομένων ήταν οι προσλήψεις του Ιουνίου και του Σεπτεμβρίου 2002[v] καθώς και του Μαρτίου και Ιουνίου του 2003, ενώ όσων οι συμβάσεις έληγαν, ανανεώνονταν αυτομάτως. Τους καλοκαιρινούς μήνες του 2003, οπότε οι εργασίες βρίσκονταν στην κορύφωσή τους, ο αριθμός του προσωπικού έφτασε τους 105 εργαζόμενους.
Οι ανάγκες του έργου για εργατοτεχνικό προσωπικό καλύφθηκαν με έμψυχο δυναμικό από τις κοινότητες και την ευρύτερη περιοχή της Ήλιδας , όπως τα Καλύβια, ο Άγιος Δημήτριος, η Ήλιδα, το Σώστι, το Ρουπάκι, ακόμη το Κέντρο και το Κολοκυθά.
Πολλοί εργατοτεχνίτες είχαν απασχοληθεί στις ανασκαφές κατά τα παρελθόντα έτη και διέθεταν την ανάλογη εμπειρία, ενώ οι υπόλοιποι την απέκτησαν σταδιακά. Το επιστημονικό και στελεχιακό δυναμικό του έργου (αρχαιολόγοι , συντηρητές, σχεδιαστές, μηχανικοί κλπ) απετέλεσαν εργαζόμενοι που προέρχονται από την Ηλεία (τον Πύργο, τα Λεχαινά , το Βαρθολομιό κ.α) αλλά και από την γειτονική Πάτρα και ακόμη από την Αθήνα. Ορισμένοι μάλιστα από αυτούς επέλεξαν να εγκατασταθούν στην περιοχή, κυρίως στην κοντινή Αμαλιάδα, γεγονός μεγάλης σημασίας για την ενίσχυση με νέους ανθρώπους των τοπικών κοινωνιών και την τόνωση της οικονομίας.
Στα μέσα του Νοεμβρίου 2003 έληξαν χωρίς να ανανεωθούν για πρώτη φορά οι συμβάσεις ορισμένων εργαζομένων.
Λίγους μήνες μετά, τον Μάρτιο του 2004, η Ήλιδα είχε την τιμητική της, αφού τότε τελέστηκαν τα εγκαίνια του νέου Μουσείου και πραγματοποιήθηκε η υποδοχή της ολυμπιακής φλόγας στον νέο αρχαιολογικό χώρο που προέκυψε από τις εργασίες ανάδειξης.
Μετά όμως τις πραγματικά λαμπρές αυτές στιγμές, το έργο της Ήλιδας όπως και πολλά άλλα παρόμοια έργα του Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε. ήρθε αντιμέτωπο με την αβεβαιότητα των χρηματοδοτήσεων και συνακόλουθα τον κίνδυνο του κλεισίματος και της ερήμωσης, περιπέτεια από την οποία ακόμα δεν έχει βγει.
Συγκεκριμένα, τον Απρίλιο του 2004 οι συμβάσεις έληγαν οριστικά για όλους τους εργαζόμενους λόγω έλλειψης χρημάτων, χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες, χωρίς να υπάρχει καμία πρόβλεψη για την φροντίδα και συντήρηση του αρχαιολογικού χώρου και με την απειλή να χαθεί όλη η προσπάθεια και το καλό αποτέλεσμα πολλών μηνών εργασίας και μόχθου.
Χρειάστηκε να δοθεί σκληρή μάχη κυρίως από τους ίδιους τους εργαζόμενους οι οποίοι μέχρι και επιστολή στον Πρωθυπουργό απηύθυναν, προκειμένου να αποσοβήσουν τον κίνδυνο εγκατάλειψης της Ήλιδας. Τελικά κατάφεραν, κυριολεκτικά στο παρά ένα, την ανανέωση των συμβάσεων για 61 εργαζόμενους για δυο μήνες (Μάϊος – Ιούνιος 2004) ενώ η επόμενη τρίμηνη ανανέωση (Ιούλιος – Σεπτέμβριος 2004) επιτεύχθηκε μόνο κατόπιν απεργιακών κινητοποιήσεων σε ευθυγράμμιση και συστράτευση με το Πανελλήνιο Σωματείο Εκτάκτων Υπαλλήλων του Υπουργείο Πολιτισμού.
Όλα αυτά συνέβαιναν στιγμές πριν την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων, με κίνδυνο να εκτεθεί διεθνώς η χώρα !!!
Σημαντική ήταν και η υπερκομματική πρωτοβουλία των βουλευτών του νομού, του Δημάρχου Αμαλιάδας και τοπικών παραγόντων να συναντηθούν μέσα στον Ιούλιο με τον Υφυπουργό Πολιτισμού κ Πέτρο Τατούλη υπέρ της Ήλιδας, από την οποία συνάντηση όμως προέκυψαν φτωχά αποτελέσματα.
Το Σεπτέμβριο του 2004 έληξαν ξανά οι συμβάσεις όλων των εργαζομένων για να ανανεωθούν μόνο για 16 από αυτούς με καθαρά κομματικά κριτήρια, οι οποίοι εξακολουθούν μέχρι και σήμερα και εργάζονται με συμβάσεις. Από τους υπόλοιπους 45, οι 40 προσέφυγαν με ομαδικές αγωγές κατά των απολύσεων (διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων) και κατάφεραν άμεσα, μετά από λίγες ημέρες, να επιστρέψουν στις θέσεις τους με προσωρινές δικαστικές αποφάσεις.
Οι θετικές αυτές αποφάσεις ήρθαν να αντισταθμίσουν την αδικία και το έλλειμμα πολιτικής υπευθυνότητας και ωριμότητας από μέρους της εκτελεστικής εξουσίας, η οποία απολύει εργαζόμενους για τους οποίους συντρέχουν οι λόγοι μονιμοποίησης που η ίδια θέσπιζε λίγο καιρό πριν, τον Ιούλιο του 2004, με τις μεταβατικές διατάξεις του Π.Δ. 164/2004 του Υπουργείου Εσωτερικών .
Έτσι λοιπόν, η ηγεσία του υπουργείου επιλέγοντας τον δρόμο των απολύσεων, δημιούργησε δυο ‘στρατόπεδα’ εργαζομένων, το ένα των ολίγων και εκλεκτών και το άλλο των αποδιοπομπαίων και ανεπιθύμητων[vi]. Για τους 40 εργαζόμενους στο εξής, από τον Οκτώβριο του 2004 και μετά, δυσκόλευε ιδιαίτερα ο δρόμος τον οποίο έπρεπε να βαδίσουν[vii].
Η αγωνία για την τύχη τους ήταν και παραμένει μεγάλη, διότι από την μια οι δικηγόροι του Υπουργείου Πολιτισμού προσπαθούν με μπαράζ δικαστικών ενεργειών να αναιρέσουν την θετική έκβαση της επιστροφής τους στην εργασία, ενώ από την άλλη το ίδιο το υπουργείο ακολουθεί την τακτική της μη καταβολής των οφειλόμενων μισθών για να οδηγήσει όσο το δυνατόν περισσότερους στην απελπισία και την παραίτηση από τις θέσεις τους.
Ήδη, μέσα στους τελευταίους 9 μήνες έχει αφήσει δυο φορές επί τρεις και τέσσερις μήνες αντίστοιχα απλήρωτους τους εργαζόμενους (αυτούς με τα ασφαλιστικά), δημιουργώντας τους πραγματικά συναισθήματα αγανάκτησης και απελπισίας.
Ως απάντηση σε αυτή την στάση του υπουργείου οι εργαζόμενοι επιδόθηκαν σε ένα μαραθώνιο κινητοποιήσεων και αγώνων προκειμένου να ενεργοποιήσουν τις θετικές για αυτούς δικαστικές αποφάσεις.
Κορυφαία στιγμή του συνδικαλιστικού τους αγώνα αποτέλεσε η συμμετοχή τους στην συμβολική κατάληψη των δικαστηρίων της παλαιάς σχολής Ευελπίδων στην Αθήνα με άλλους απολυμένους συνάδελφούς τους το βράδυ της 27ης Οκτωβρίου 2004, πράξη που άσκησε τις απαραίτητες πιέσεις στους δικαστές στις αποφάσεις που επρόκειτο να εκδώσουν σχετικές με τους συμβασιούχους.
Αφού λοιπόν υποχρέωσαν με τους αγώνες τους το Υπουργείο να συμμορφωθεί με τις δικαστικές αποφάσεις και να τους πληρώσει έστω και με 3μηνη καθυστέρηση, τον Φεβρουάριο του 2005, θεώρησαν ότι η εργασιακή τους μοίρα βελτιώθηκε και σταθεροποιήθηκε, τελικά όμως όχι για πολύ απ’ ότι αποδείχτηκε , αφού το ίδιο σκηνικό, η απληρωσιά, επαναλήφθηκε μόλις τον μεθεπόμενο μήνα, τον Απρίλιο.
Το προσωπικό της Ήλιδας[viii] ως ένδειξη καλής θέλησης ‘φιλοτιμήθηκε’ ξανά να εργαστεί απλήρωτο μέχρι και τα μέσα του περασμένου Ιουνίου. Όμως η υπομονή των εργαζομένων εξαντλήθηκε και αντιδρώντας στην παρατεινόμενη αδυναμία επίλυσης του προκύψαντος προβλήματος από την πλευρά του εργοδότη τους, κατέφυγαν στο ομολογουμένως ακραίο μέτρο της επίσχεσης εργασίας διεκδικώντας την καταβολή των δεδουλευμένων[ix].
Δυστυχώς όμως , παρόλο που έχουν παρέλθει ήδη σχεδόν δυο μήνες που βρίσκονται σε επίσχεση, παραμένουν απλήρωτοι για τέταρτο συνεχόμενο μήνα και το μόνο που ακούν είναι υποσχέσεις. Τις επιπτώσεις αυτής της ασυνέπειας του υπουργείου τις υφίσταται μαζί με τους εργαζομένους και η Ήλιδα, αφού στερείται των υπηρεσιών τους σε μια περίοδο που θα έπρεπε οι ανασκαφές και οι υπόλοιπες εργασίες να βρίσκονται στο ζενίθ τους.
Σήμερα, οι εργαζόμενοι της Ήλιδας αγωνίζονται όχι μόνο για την καταβολή των αποδοχών τους που βρίσκονται σε υπερημερία , αλλά και για την αποτροπή μιας ανάλογης κατάστασης στο μέλλον. Απαιτούν να γίνεται η πληρωμή τους κανονικά στο τέλος του μήνα και να τυγχάνουν σεβασμού και σωστής μεταχείρισης από τον εργοδότη τους.
Στους αγώνες τους οι εργαζόμενοι ζήτησαν και έχουν λάβει τη στήριξη και συμπαράσταση σημαντικών διοικητικών οργάνων του νομού, όπως το Νομαρχιακό Συμβούλιο, το Δημοτικό Συμβούλιο Αμαλιάδας και άλλων δημοκρατικών σχηματισμών όπως το Συμβούλιο Νέων της Αμαλιάδας θεσμοί που εκφράζουν όλα τα στρώματα και τις τάξεις της ηλειακής κοινωνίας. Πολλά ακόμα μεμονωμένα πρόσωπα και παράγοντες έχουν ανταποκριθεί και ενισχύσει τον αγώνα των εργαζομένων με πολλούς τρόπους[x].
Εφόσον ξεπεραστεί το οξύ πρόβλημα της μη πληρωμής, οι εργαζόμενοι θα μπορέσουν να στρέψουν το βλέμμα τους ξανά στο ΑΣΕΠ από το οποίο περιμένουν την έκδοση των τελικών αποφάσεων για την μετατροπή των συμβάσεών τους σε αορίστου χρόνου. Βέβαια, η όλη διαδικασία παρουσιάζει σημαντική καθυστέρηση και κίνδυνο ματαίωσης, αν αναλογιστούμε ότι θα έπρεπε ήδη από τον Απρίλιο να είχε ολοκληρωθεί. Βάσει του Προεδρικού Διατάγματος, οι περισσότεροι εργαζόμενοι (περίπου 50) καλύπτουν, όπως ήδη αναφέρθηκε, τις μεταβατικές διατάξεις του και μονιμοποιούνται .
Τέλος, σε περίπτωση που δεν υπάρξει αίσια εξέλιξη από τον ΑΣΕΠ, η τύχη των εργαζομένων στην Ήλιδα θα επηρεαστεί σημαντικά από την κρίσιμη δίκη που θα γίνει στο ευρωπαϊκό δικαστήριο στο Λουξεμβούργο στις 13 του ερχόμενου μήνα και θα κρίνει την υπόθεσή των μονιμοποιήσεων των συμβασιούχων σύμφωνα με την κοινοτική οδηγία 1999/70/ΕΚ Στην δίκη αυτή θα παρασταθεί η ΓΣΣΕ δια του νομικού της συμβούλου , Χρήστου Νικολουτσόπουλου αλλά και αντιπροσωπεία του Πανελλήνιου Σωματείου Συμβασιούχων του Υπουργείου Πολιτισμού
Το αίτημα των εργαζομένων στην Ήλιδα και στους άλλους αρχαιολογικούς χώρους του νομού για και εργασιακή αποκατάσταση πρέπει να αποτελέσει πάγια απαίτηση όλης της Ηλείας, η οποία αξίζει να δει επιτέλους την θέση της να αναβαθμίζεται και να ξεκολλά από τις τελευταίες θέσεις στον πίνακα με τους δείκτες κοινωνικοοικονομικής προόδου και ευμάρειας.
Δεν νοείται πραγματική ανάπτυξη της χώρας ή του νομού με αρχαιολογικούς χώρους σε εγκατάλειψη και ερείπωση και νέους ανέργους, που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την περιοχή τους για να προσφέρουν την εργασία τους σε άλλες περιοχές.
Πρέπει να γίνει συνείδηση σε όλους μας ότι μόνο η συλλογική προσπάθεια και οι αγώνες απέναντι σε κοινούς στόχους και συμφέροντα μπορούν να μας εξασφαλίσουν ένα καλύτερο αύριο.
Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος
Αρχαιολόγος
[i] Το κείμενο αυτό (χωρίς τις απαραίτητες για την δημοσίευσή του προσαρμογές) αποτέλεσε το υπόμνημα που συνόδευε το ψήφισμα διαμαρτυρίας των εργαζομένων το οποίο κατέθεσαν στο Νομαρχιακό Συμβούλιο του Νομού Ηλείας για την συνεδρίαση της 28 Ιουνίου 2005. Κατά την επεισοδιακή αυτή συνεδρίαση εκδόθηκε ομόφωνη απόφαση συμπαράστασης στους εργαζόμενους.
[ii] Σήμερα οι επιτροπές αυτές έχουν φτάσει τις 33 στον αριθμό.
[iii] Ανάλογες τέτοιες επιτροπές έχουν συγκροτηθεί και λειτουργούν για την ανάδειξη της Επιδαύρου, των Μυκηνών, της Κνωσού, της Μεσαιωνικής Πόλης της Ρόδου κ.α.
[iv] Δεν πρέπει να συγχέεται με το ΤΑΠΑ (Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων)
[v] 24 και 16 εργαζόμενοι αντίστοιχα
[vi] των 16 με συμβάσεις και των 40 με δικαστικές αποφάσεις.
[vii] Συνοψίζοντας, αυτή τη στιγμή στην Ήλιδα υπάρχουν εργαζόμενοι δυο βασικών κατηγοριών και με διαφορετικό ορίζοντα παραμονής στην Ήλιδα. Σε σύνολο 61 εργαζομένων οι 21 εργάζονται με συμβάσεις και οι 40 με δικαστικές αποφάσεις. Από την πρώτη κατηγορία, οι 15 εργάζονται μέχρι το τέλος του μήνα με δυνατότητα η σύμβασή τους να ανανεωθεί, ενώ οι υπόλοιποι 6 που είναι πρωτοδιορισμένοι θα εργάζονται μέχρι τέλους του έτους. Από την δεύτερη κατηγορία, οι 23 θα απασχολούνται τουλάχιστον μέχρι τέλους Οκτωβρίου ενώ οι 17 αναμένουν απόφαση που πιθανότατα θα τους επιτρέψει να εργαστούν και αυτοί τουλάχιστον μέχρι τέλους Οκτωβρίου οπότε θα γίνουν τα τακτικά δικαστήρια για όλους που θα αποφανθούν σε μονιμότερη βάση για την υπόθεση αυτή.
[viii] ενν. οι εργαζόμενοι με δικαστικές αποφάσεις
[ix] Σε επίσχεση εργασίας προέβησαν και βρίσκονται ακόμη και άλλοι απλήρωτοι εργαζόμενοι σε έργα του Υπουργείου Πολιτισμού, στην Επίδαυρο, την Ρόδο, την Νικόπολη και αλλού κατόπιν παρότρυνσης του Σωματείου τους των Αθηνών, και του νομικού τους συμβούλου κ. Χρήστου Νικολουτσόπουλου.
[x] Σε όλους αυτούς που συμπαρίστανται στην προσπάθεια που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι της Ήλιδας οφείλονται μεγάλες ευχαριστίες οι οποίες και θα δοθούν συγκεκριμένα και ονομαστικά σε επόμενη επιστολή.